Die Afrikaanse Christen Demokratiese Party (ACDP) het onlangs gewaarsku dat Suid-Afrika se voedselsekerheid ernstig bedreig word deur biosekuriteitsfoute en 'n tekort aan befondsing. Volgens die party is landbou die hoeksteen van die land se voedselsoewereiniteit en inklusiewe groei, en sonder voldoende ondersteuning vir hierdie sektor, is die toekoms onseker. 'n Primêre bekommernis van die ACDP is veral die onvoldoende ondersteuning wat kleinboere en opkomende boere tans ontvang. Die party beklemtoon dat landbou fundamenteel is tot Suid-Afrika se voedselsoewereiniteit en inklusiewe groei, en dat hierdie sektor nie as opsioneel beskou kan word nie. Dit is 'n absolute noodsaaklikheid vir die welstand van die nasie.
Die ACDP het hul standpunt duidelik gestel: "As Koninkryksbouers bevestig die ACDP dat sonder geloofwaardige toesig en effektiewe siektebeheer, Suid-Afrika nie voedselsoewereiniteit kan verseker of inklusiewe groei kan dryf nie. Landbou is nie opsioneel nie – dit is fundamenteel. Heel eenvoudig: geen boere, geen kos nie." Hierdie uitlating beklemtoon die party se oortuiging dat die regering se nalatigheid in dié verband katastrofiese gevolge kan inhou vir die land se bevolking, wat direk die beskikbaarheid en bekostigbaarheid van voedsel raak. Hulle voer aan dat die voortdurende uitdagings in die landbousektor 'n direkte bedreiging vir nasionale stabiliteit inhou.
Befondsing en Ondersteuning Tekortkominge
Die huidige toewysing van ongeveer R7.84 miljard vir landbou weerspieël 'n kommerwekkende afname en is onvoldoende om die strukturele beperkinge in die sektor aan te spreek. Hierdie beperkinge sluit nie net finansiële tekorte in nie, maar ook 'n gebrek aan langtermynbeplanning en -belegging. Beskik talle plattelandse boere steeds nie oor die nodige infrastruktuur en tegniese ondersteuning om produksie op te skaal nie, wat die landbou se potensiaal om armoede en werkloosheid te verminder, beperk. Die ACDP is van mening dat die regering 'n meer omvattende benadering moet volg om hierdie boere te bemagtig, sodat hulle 'n groter bydrae tot die nasionale ekonomie kan lewer.
Die wisselvalligheid van weerpatrone vererger hierdie uitdagings, terwyl weervas-landbou-ingrypings onderbefonds en gefragmenteerd bly. Die gebrek aan voldoende befondsing vir aanpasbare landboupraktyke beteken dat boere kwesbaar bly vir droogtes, vloede en ander klimaatsverwante rampe. Hierdie situasie word verder bemoeilik deur 'n ernstige personeeltekort binne die Departement van Landbou. Daar is tans 147 kritieke vakatures wat die departement se vermoë om sy mandaat uit te voer, belemmer. Hierdie vakatures strek oor sleutelposisies wat noodsaaklik is vir navorsing, voorligting en die implementering van beleide.
Bestuuruitdagings in die Departement van Landbou duur voort. Dit sluit swak koördinering tussen verskillende entiteite en beperkte moniterings- en evaluasietegniese meganismes in. Hierdie tekortkominge ondermyn die doeltreffendheid van ingrypings en vertraag die ontwikkeling van die sektor. Die ACDP benadruk die dringende behoefte aan 'n meer samehangende en deursigtige bestuurstruktuur om die departement se prestasie te verbeter en vertroue onder belanghebbendes te herstel. Sonder effektiewe bestuur sal enige befondsing of beleidsinisiatiewe waarskynlik misluk.
Biosekuriteitsfoute en Uitdagings
Die ACDP het hul kritiek oor die Minister se hantering van die Bek-en-klouseer-uitbraak skerp uitgespreek. Volgens die party het hierdie uitbraak ernstige leemtes in toesig- en reaksiestelsels blootgelê, wat 'n direkte bedreiging vir die land se voedselsekerheid inhou. Hulle het benadruk: "As Koninkryksbouers bevestig die ACDP dat sonder geloofwaardige toesig en effektiewe siektebeheer, Suid-Afrika nie voedselsoewereiniteit kan verseker of inklusiewe groei kan dryf nie. Landbou is nie opsioneel nie – dit is fundamenteel. Heel eenvoudig: geen boere, geen kos nie." Die party meen dat die onvoldoende reaksie op hierdie uitbraak 'n bewys is van 'n breër probleem van nalatigheid in biosekuriteitsbestuur.
Vertragings by Onderstepoort Biological Products, tesame met swakker grenskontroles, vererger die risiko vir beide die voedselvoorsiening en uitvoermarkte. Hierdie kwessies ondermyn die land se vermoë om sy landbouprodukte veilig en doeltreffend te bestuur, wat internasionale handel en plaaslike verbruikers raak. Die ACDP wys daarop dat die onvermoë om vinnig en doeltreffend te reageer op siekte-uitbrake nie net ekonomiese verliese veroorsaak nie, maar ook die reputasie van Suid-Afrikaanse landbouprodukte op die internasionale mark skaad. Voorstelle soos 'n gekoördineerde nasionale inentingsprogram, met groter betrokkenheid van die private veeartsenykundige sektor, moet dringend oorweeg word om hierdie krisis te takel. Dit sal 'n meer robuuste en proaktiewe benadering tot siektebeheer verseker.
Onvoldoende besproeiing, bergingsfasiliteite en vervoerlogistiek dra verder by tot na-oesverliese en beperk marktoegang vir boere. Hierdie uitdagings beïnvloed nie net die winsgewendheid van boerdery nie, maar ook die beskikbaarheid en bekostigbaarheid van voedsel vir die algemene publiek. Die ACDP wys daarop dat die gebrek aan doeltreffende infrastruktuur en beleidsraamwerke die land se voedselsekerheid direk bedreig, en dat hierdie kwessies onmiddellik aangespreek moet word om 'n volhoubare landbousektor te verseker.
ACDP se Oplossings en Oproep
Die ACDP verwelkom die toename in indiensneming in die landbousektor asook die beduidende vordering wat in die sitrusuitvoermark gemaak is. Hierdie positiewe ontwikkelings toon die inherente potensiaal van die sektor, mits dit die nodige ondersteuning en beskerming ontvang. Nietemin doen die ACDP 'n beroep op die regering om geteikende ondersteuning vir kleinboere uit te brei, beslissend in biosekuriteitstelsels te belê en kritiese landelike infrastruktuur te prioritiseer. Die party beklemtoon dat veerkragtige, aanpasbare landbou opgeskaal moet word, en institusionele kapasiteit moet verbeter word deur vakatures te vul en koördinering te versterk. Die ACDP stel dit duidelik: "As Koninkryksbouers bevestig die ACDP dat sonder geloofwaardige toesig en effektiewe siektebeheer, Suid-Afrika nie voedselsoewereiniteit kan verseker of inklusiewe groei kan dryf nie. Landbou is nie opsioneel nie – dit is fundamenteel. Heel eenvoudig: geen boere, geen kos nie." Die party dring aan op 'n holistiese benadering wat alle aspekte van die landbouwaardeketting insluit, van produksie tot marktoegang en verbruikersveiligheid.
