President Cyril Ramaphosa het in sy weeklikse brief aan die nasie die nasionale waterkrisis in Suid-Afrika erken. Hy het daarop gewys dat dele van die land toenemende watertekorte en verswakkende waterkwaliteit ervaar. "Ons moet erken dat die regering in te veel munisipaliteite nie daarin geslaag het om infrastruktuur in stand te hou, waterdienste behoorlik te bestuur en met voldoende dringendheid te reageer nie," het Ramaphosa gesê. Hy het bygevoeg: "Dele van ons land ervaar toenemende watertekorte en verswakkende waterkwaliteit. Op sommige plekke het verouderde waterinfrastruktuur ineengestort." Ramaphosa het ook beloftes herhaal wat hy in sy staatsrede gemaak het, dat staatsamptenare en munisipale bestuurders wat vir waterrampe verantwoordelik is, aanspreeklik gehou sal word.
Die Staatsdiens-model se Beperkings
President Cyril Ramaphosa het daarop gewys dat die regering in te veel munisipaliteite nie daarin geslaag het om infrastruktuur in stand te hou nie, waterdienste behoorlik te bestuur nie, en ook nie met voldoende dringendheid te reageer nie. Hierdie versuim het gelei tot aansienlike uitdagings regoor die land, waar watertekorte en swak waterkwaliteit al hoe meer algemeen word. Sy waarneming onderstreep die noodsaaklikheid vir 'n nuwe benadering tot waterbestuur.
Ramaphosa het verder gemeld dat verouderde waterinfrastruktuur op sommige plekke reeds heeltemal ineengestort het. Hierdie ineenstorting het direkte gevolge vir gemeenskappe wat afhanklik is van hierdie stelsels vir hul daaglikse waterbehoeftes, en dit plaas verdere druk op die reeds gespanne waterbronne van die land. Die president se erkenning van hierdie kritieke tekortkominge dien as 'n basis vir die voorgestelde nuwe wateragentskap.
Die Nuwe Agentskap se Plan
Ter aanslag van die verbrokkelende watervoorsieningstelsel word 'n nuwe staatsbeheerde onderneming, die National Water Resources Infrastructure Agency Limited, nou gestig. Hierdie agentskap se primêre doel sal strategiese ingryping wees om die land se waterinfrastruktuur te stabiliseer en te verbeter. Die stigting van die agentskap is 'n direkte reaksie op die ondoeltreffendheid wat in die huidige waterbestuurstelsel waargeneem word. Daar word gehoop dat die nuwe entiteit 'n meer vaartbelynde en effektiewe benadering tot die instandhouding, ontwikkeling en bestuur van waterhulpbronne sal bied. Die agentskap se mandaat sal fokus op die aanspreek van die kritieke tekorte wat tot onvoldoende watervoorsiening en verswakkende waterkwaliteit regoor Suid-Afrika bygedra het, asook die herstel van die verouderde infrastruktuur.
Privatisering of Winsmotiewe?
Die idee is dat die nuwe agentskap alle waterinfrastruktuur sal oorneem. Die inkomste en batewaarde wat hieruit voortspruit, sal dan gebruik word om private beleggings, of publiek-private vennootskappe, te beding. Hierdie model is daarop gemik om verouderde infrastruktuur te vervang of op te dateer en sodoende die land se waterstelsels te stabiliseer.
Die artikel bevraagteken egter of hierdie benadering nie neerkom op 'n soort stilswyende privatisering van 'n noodsaaklike openbare diens nie. Dit wek kommer oor die langtermyngevolge vir Suid-Afrika se watersekerheid.
Verder spreek die artikel skeptisisme uit oor die private sektor se bereidwilligheid om betrokke te raak, tensy daar 'n duidelike winsmotief is. Die vrees bestaan dat die agentskap se model hoofsaaklik sal fokus op projekte wat finansiële opbrengste lewer, eerder as op die mees kritieke waterbehoeftes van alle gemeenskappe.
Pessimisme oor Staatsbeheer
Die agentskap word gesien as 'n potensiële herhaling van Eskom, maar met water eerder as elektrisiteit as die kernproduk. Hierdie siening spruit uit die historiese uitdagings en mislukkings wat staatsbeheerde ondernemings in Suid-Afrika in die gesig gestaar het.
Die artikel voer aan dat die nuwe agentskap 'n geleentheid kan bied vir die aanstelling van 'kamerade', wat pessimisme wek gegewe die algemene mislukking van die meeste ander staatsbeheerde ondernemings. Die vrees bestaan dat die agentskap, soortgelyk aan ander staatsentiteite, onderhewig kan wees aan politieke aanstellings eerder as meriete-gebaseerde aanstellings, wat die doeltreffendheid daarvan kan ondermyn.
