’n Werklose pensioenaris, Sheree Foggitt (69), is op 23 Januarie 2025 uit The Haven Night Shelter se fasiliteit in Malmesbury gesit ná sy haar hofstryd verloor het om haar uitsetting te keer. Die saak het gedraai om haar reg om in die skuiling te bly, met die pensioenaris wat aangevoer het dat sy onregmatig uitgesit is uit wat sy as haar tuiste beskou het.
Foggitt het haar tot die Wes-Kaapse hooggeregshof gewend in ’n poging om die uitsetting te verhoed, maar die hof se volle bank het haar aansoek van die hand gewys. Hierdie beslissing het beteken dat sy die skuiling moes verlaat, wat ’n einde gebring het aan haar pogings om ’n veilige heenkome te behou. Die hof se uitspraak het die weg gebaan vir The Haven Night Shelter om met die uitsettingsbevel voort te gaan.
Hof se beslissing oor 'tuis' onder PIE
Die hof het bevind dat The Haven Night Shelter se fasiliteit nie as Sheree Foggitt se “tuis” in terme van die Wet op die Voorkoming van Onwettige Uitsetting en Onregmatige Besetting van Grond (PIE) beskou kan word nie. Regter M Holderness het in haar uitspraak aangedui dat die skuiling ’n tydelike verblyfplek is wat bedoel is om ondersteuning te bied aan mense in nood, eerder as ’n permanente woning wat die beskerming van die PIE-wet sou geniet. Hierdie onderskeid was sentraal tot die hof se besluit om Foggitt se aansoek af te wys. Die regters het spesifiek daarop gewys dat die primêre doel van ’n nagskuiling is om ’n korttermynoplossing te bied en nie om permanente behuising te verskaf nie.
Verder het die hof beslis dat die beëindiging van die dienste wat aan Foggitt gelewer is, nie neerkom op ’n uitsetting ingevolge dieselfde wet nie. Die hof het verduidelik dat die skuiling se diensaanbod ’n tydelike aard het en dat die beëindiging daarvan nie gelykgestel kan word aan die ontheemding uit ’n permanente woning nie. Die besluit is geneem op grond van die aard van die verhouding tussen die skuiling en sy inwoners, wat as ’n diensverskaffing eerder as ’n huurooreenkoms geklassifiseer is. Dit het die argument verder versterk dat die PIE-wet, wat ontwerp is om onwettige uitsettings uit wonings te voorkom, nie van toepassing was in hierdie spesifieke geval nie.
Foggitt het egter aangevoer dat The Haven Night Shelter haar uitgesit het sonder om die bepalings van die Wet op die Voorkoming van Onwettige Uitsetting en Onregmatige Besetting van Grond (PIE) te volg. Sy het aangevoer dat sy as ’n onwettige okkupeerder beskou word en daarom die reg op ’n billike proses gehad het, insluitend kennisgewing en ’n hofbevel voordat sy uitgesit kon word. Haar regspan het beklemtoon dat die skuiling se optrede direk teen die gees en letter van die wet indruis, en dat die skuiling se beleid nie die wetlike vereistes vir uitsetting oortrump nie.
Pensioenaris se tyd by The Haven en die gevolge van uitsetting
The Haven Night Shelter het sy dienste aan Sheree Foggitt op 23 Januarie 2025 beëindig en haar na Kaapstad vervoer, wat die begin van haar tydelike haweloosheid gemerk het. Foggitt het hierna 16 dae sonder blyplek deurgebring, van 23 Januarie tot 7 Februarie, ’n tydperk wat haar kwesbaarheid verder uitgelig het. Gedurende hierdie tydperk is sy ses dae nadat sy haweloos geword het, aangeval en van haar foon beroof, wat haar situasie verder bemoeilik het en haar reeds benarde posisie vererger het. Die aanval het die ernstige risiko's wat haweloosheid inhou, onderstreep.
Foggitt het sedert 2020 verskeie The Haven-skuilings gebruik, wat dui op 'n lang geskiedenis van afhanklikheid van hul dienste en ’n deurlopende behoefte aan ondersteuning. Sy is in April 2024 by die Malmesbury-fasiliteit opgeneem, waar die uitsetting later sou plaasvind. Die skuiling het reeds teen Januarie 2025 van Foggitt verwag om te vertrek, wat daarop dui dat daar reeds ’n beplande oorgangstydperk was wat sy nie nagekom het nie.
Volgens The Haven se weergawe het Foggitt geweier om skuilingfooie te betaal, ondanks die feit dat sy 'n Sassa-toelae ontvang het. Hulle het ook beweer dat sy nie take wou verrig nie, nie aan hul reëls voldoen het nie en nie aan maatskaplike dienste deelgeneem het nie. Hierdie bewerings het die grondslag gevorm vir The Haven se besluit om haar uit te sit, met die skuiling wat aangevoer het dat sy nie aan die voorwaardes vir verblyf voldoen het nie.
Siening van sosiale ontwikkeling en skuilingbeleid
Die hof het bevind dat 'n verblyf by The Haven Night Shelter tydelik van aard is en daarop gemik is om mense te help om weer in die samelewing te integreer, eerder as om permanente akkommodasie te verskaf. Hierdie siening onderstreep die skuiling se rol as 'n oorgangsfasiliteit vir kwesbare individue, wat daarop fokus om inwoners te bemagtig om selfstandig te word. Die hof het die belangrikheid van die integrasieproses beklemtoon, wat die kern vorm van The Haven se missie.
The Haven se beleid het voorsiening gemaak vir kliënte om ses maande lank by die skuiling te bly, met 'n hersiening van hul vordering na drie maande. Die maksimum verblyftydperk was nege maande, waarna van inwoners verwag is om onafhanklike behuising te vind. Dit dui op die fasiliteit se fokus op korttermynondersteuning en die bevordering van selfstandigheid, met ’n duidelike padkaart vir die uiteindelike vertrek van inwoners. Die doel is om individue te help om weer op hul voete te kom en nie om ’n langtermynoplossing vir behuising te bied nie.
Die Wes-Kaapse LUR vir Maatskaplike Ontwikkeling en die nasionale Minister van Maatskaplike Ontwikkeling het albei Sheree Foggitt se aansoek om in die skuiling te bly, teengestaan. Hul opposisie het die hof se besluit moontlik beïnvloed en die standpunt van die staat oor die aard van sulke skuilings versterk, wat daarop dui dat die regering ook die tydelike aard van hierdie fasiliteite ondersteun.
Hof se empatie en koste
Alhoewel die hof Sheree Foggitt se aansoek van die hand gewys het, het die regters besluit om haar nie te beveel om die regskoste te betaal nie. Hierdie besluit is geneem met inagneming van Foggitt se ouderdom en haar kwesbare omstandighede. Het die hof erken dat sy belangrike grondwetlike kwessies voor die hof gebring het, wat die breër impak van die saak onderstreep het en moontlik toekomstige beleidsvorming kan beïnvloed. Die hof se genadige optrede ten opsigte van kostebevele weerspieël 'n mate van empatie vir haar situasie, selfs al was die uitkoms van die hofstryd nie in haar guns nie. Die regters het dus ’n balans gevind tussen die toepassing van die wet en die erkenning van menslike waardigheid.
