’n Rekeninggeskil van R44 miljoen tussen drie Gautengse departemente en die Stad Johannesburg bedreig 22 kinderwelsynsorganisasies, wat hulle moontlik sonder krag en water kan laat. Die dispuut behels meer as R41 miljoen vir elektrisiteit en R3 miljoen vir water, wat ’n aansienlike finansiële las verteenwoordig. Hierdie situasie plaas die toekoms van die betrokke nieregeringsorganisasies, wat noodsaaklike dienste aan kinders lewer, in gedrang. Die Children’s Memorial Institute (CMI) kampus, waar die organisasies gehuisves word, is die sentrum van hierdie omvattende dispuut.
Die probleem het reeds in laat 2025 handuit geruk toe City Power ‘n algehele kragonkoppeling by die betrokke kampus in Johannesburg uitgevoer het. Hierdie onkoppeling het die kinderwelsynsorganisasies gedwing om op nood-dieselkragopwekkers staat te maak vir hul kragvoorsiening, wat bykomende kostes en logistieke uitdagings meegebring het. Die voortdurende finansiële dispuut skep onsekerheid en druk op die dienste wat hierdie organisasies aan kwesbare kinders bied, en dit bemoeilik hul vermoë om ononderbroke ondersteuning te lewer.
Agtergrond van die geskil
Die geskil het sy oorsprong in ’n memorandum van verstandhouding wat in 2013 onderteken is, waarkragtens die Gautengse Departement van Gesondheid onderneem het om die hoofnutsrekening vir die eiendom te bestuur. Hierdie ooreenkoms het die verantwoordelikheid vir die betaling van dienste soos elektrisiteit en water by die departement geplaas, wat die huidige finansiële verwarring en die opeenhoping van agterstallige skuld direk raak. Die departement se rol as die primêre rekeninghouer beteken dat alle dienste onder hul beheer val, selfs al word dit deur verskeie entiteite op die kampus verbruik, wat die kompleksiteit van die geskil verder verhoog. Die versuim om hierdie verantwoordelikheid na te kom, het gelei tot die huidige krisis.
Verder dra die provinsiale wasseryfasiliteit, wat ook op die Charlotte Maxeke Johannesburg Akademiese Hospitaal (CMI) kampus geleë is, aansienlik by tot die hoë nutsrekeninge. Hierdie wassery verbruik meer as 90% van die water en elektrisiteit op die kampus, wat 'n enorme impak op die totale verbruik het. Die swaar verbruik deur hierdie enkele fasiliteit dra by tot die enorme skuldlas en plaas die kinderwelsynsorganisasies in ’n moeilike posisie, aangesien hulle die impak van die wassery se verbruik ondervind sonder om direkte beheer daaroor te hê. Hierdie wanbalans in verbruik en aanspreeklikheid is 'n kernprobleem in die huidige dispuut.
Stad se optrede en regsargumente
Die Stad Johannesburg het onlangs nuwe voor-terminasiekennisgewings vir water- en elektrisiteitsrekeninge vir die Children’s Memorial Institute (CMI) kampus uitgereik. Dié kennisgewings het die kommer oor die voortbestaan van die kinderwelsynsorganisasies op die kampus verder verdiep, aangesien dit die dreigement van diensonderbrekings weer op die voorgrond plaas. Die uitreiking van hierdie kennisgewings dui op 'n eskalasie van die dispuut en 'n toenemende druk op die kampuseienaars en -huurders.
Volgens kenners tree die Stad hiermee in stryd met Artikel 102(2) van die Wet op Munisipale Stelsels op, aangesien kredietbeheeraksies uitgevoer word te midde van 'n formele rekeninggeskil. Dit impliseer dat die Stad moontlik die wet oortree deur dienste af te sny terwyl die betrokke partye nog besig is met 'n dispuut oor die akkuraatheid of verantwoordelikheid vir die uitstaande bedrae. Hierdie regskwessie voeg nog ’n laag kompleksiteit by die reeds ingewikkelde situasie.
Boonop word aangevoer dat hierdie munisipale ontkoppeling 'n skending is van bindende hooggeregshofbevele wat voorheen toegestaan is om die kampus te beskerm. Hierdie hofbevele is ingestel om die deurlopende voorsiening van noodsaaklike dienste aan die CMI-kampus te verseker, gegewe die kritieke aard van die dienste wat daar gelewer word. Die Stad se optrede word dus gesien as 'n direkte minagting van geregtelike beslissings wat daarop gemik is om die kwesbare gemeenskap te beskerm, en dit kan verdere regstappe tot gevolg hê.
Provinsiale regeringsantwoord
Die Gautengse Departement van Onderwys (GDO) is intussen agterstallig met bykans R2 miljoen vir bedryfs- en instandhoudingsbydraes aan die Children’s Memorial Institute (CMI) oor 'n tydperk van amper twee jaar. Hierdie agterstand dra by tot die finansiële druk wat die instansie reeds ervaar en bemoeilik die CMI se vermoë om sy eie bedryfskoste te dek. Die gebrek aan hierdie noodsaaklike bydraes verswak die kampus se finansiële stabiliteit verder en maak dit meer kwesbaar vir die huidige rekeninggeskil.
Verder het die Gautengse Departement van Infrastruktuurontwikkeling (GDID) op 21 Augustus 2026 erken dat nieregeringsorganisasies nie met provinsiale skuld belas behoort te word nie. Hierdie standpunt bied 'n mate van hoop vir die betrokke kinderwelsynsorganisasies, alhoewel konkrete stappe nog geneem moet word om die probleem op te los. Die GDID se erkenning is 'n belangrike beginselverklaring, maar die implementering daarvan bly 'n uitdaging te midde van die uitstaande skuld.
Hoewel 'n basislyn watermeter reeds in Augustus 2025 geïnstalleer is, het die GDID bevestig dat die sone-meters, wat nodig is om individuele huurderverbruik te isoleer, nog nie in plek is nie. Hierdie gebrek aan geïsoleerde meting bemoeilik die korrekte toedeling van waterverbruik en die vereffening van uitstaande rekeninge, wat 'n deurslaggewende stap is om die dispuut op te los en regverdige rekeningpraktyke te verseker. Sonder hierdie meters is dit moeilik om presies vas te stel wie vir watter deel van die verbruik verantwoordelik is.
Implikasies vir kinderwelsyn
Die CMI-kampus huisves ’n beduidende aantal noodsaaklike dienste, insluitend 22 statutêre kinderwelsyn-NRO’s, die Johannesburgse Skool vir Outisme, asook ’n provinsiale wasseryfasiliteit wat deur die Gautengse Departement van Gesondheid bedryf word. Hierdie diversiteit van entiteite maak die situasie besonder kompleks, aangesien die dienste wat gelewer word, van onskatbare waarde is vir die gemeenskap. Onder die organisasies wat op die perseel werksaam is en direk deur die rekeninggeskil geraak word, tel Childline Gauteng, die Teddy Bear Foundation, Lefika La Phodiso, en Courage Child Protection. Hulle dienste is van kritieke belang vir kwesbare kinders en gemeenskappe in die streek, en die potensiële onderbreking daarvan kan verwoestende gevolge hê vir die duisende kinders wat van hierdie ondersteuning afhanklik is. Die voortgesette dispuut bedreig die stabiliteit en voortbestaan van hierdie lewensbelangrike instellings.
