Die Parlement het eise dat Speaker Thoko Didiza met President Cyril Ramaphosa se regsverteenwoordigers oor die Phala Phala-aangeleentheid vergader het, as vals, ongegrond en nie deur feite ondersteun nie, verwerp. Hierdie stellings kom nadat bewerings gemaak is oor sulke vergaderings.
Die Speaker het volgens die Parlement nooit met die President se regsverteenwoordigers vergader nie, nie soos deur Vuyo Zungula beweer is nie, en ook nie in enige ander konteks wat met die aangeleentheid verband hou nie. Die Parlement het die aantygings ten sterkste ontken en dit as onwaar bestempel.
Aanklagte en ontkenning van vergaderings
Parlementswoordvoerder Moloto Mothapo het verklaar dat Speaker Thoko Didiza aantygings verwerp dat sy met regsverteenwoordigers van President Cyril Ramaphosa vergader het ná die Konstitusionele Hof se uitspraak oor die Phala Phala-aangeleentheid. Mothapo het die aantygings "in the strongest terms" afgewys. "These allegations are entirely false, without any factual basis, and appear to rely solely on tabloid reporting," het Mothapo gesê. Hy het bygevoeg dat die Speaker herhaal dat sy "never met with the legal representatives of the President, either as alleged by Mr Zungula or in any other context relating to this matter." Hierdie stellings dui daarop dat die bewerings deur Vuyo Zungula as ongegrond beskou word.
Mothapo het verder gemeld dat die Speaker ook bewerings verwerp dat haar deelname aan die Nasionale Vergadering se stemming oor die Onafhanklike Paneelverslag in Desember 2022 gronde vir haar onttrekking daargestel het. Die woordvoerder het die bewerings van Mnr. Zungula as "pure speculation" bestempel en gesê dit "appear calculated to cast doubt on the integrity of the Speaker and the credibility of the Section 89 process currently underway." Die Parlement het dus die geldigheid van hierdie klagte ten sterkste betwis.
Die Speaker het aan die Desember 2022-stemming deelgeneem in haar hoedanigheid as 'n verkose Lid van die Parlement. Moloto Mothapo het verduidelik dat "The Speaker is a Member of Parliament elected through a proportional representation system." Hy het verder benadruk: "The Speaker will not be deterred from discharging her constitutional responsibilities as directed by the Court, as required by the Constitution, and as expected by the people of South Africa." Dit bevestig dat haar stem as 'n regmatige uitoefening van haar parlementêre pligte beskou word.
Motivering vir Zungula se bewerings
Speaker Thoko Didiza het bewerings deur Vuyo Zungula, parlementslid van die African Transformation Movement (ATM), verwerp dat sy nie onpartydig kan optree in die Artikel 89-verteenwoordigingsproses teen President Cyril Ramaphosa nie en haarself moet onttrek. Mnr. Zungula het beweer Speaker Didiza het "'n houding ingeneem" wat haar ongeskik maak vir die rol. Hierdie aantygings volg na aanleiding van beskuldigings oor beweerde vergaderings met die President se regsverteenwoordigers en haar deelname aan ’n stemming in die Nasionale Vergadering.
Parlementswoordvoerder Moloto Mothapo het verklaar dat mnr. Zungula se aantygings daarop gemik blyk te wees om beide die integriteit van die Speaker en die geloofwaardigheid van die Artikel 89-proses te ondermyn. Hierdie stellings dui op 'n poging om twyfel te saai oor die Speaker se onpartydigheid en die regmatigheid van die proses wat tans aan die gang is, aldus die Parlement.
Mothapo het verder verduidelik dat "Die Speaker is 'n Lid van die Parlement wat deur 'n proporsionele verteenwoordigingstelsel verkies is." Hy het bygevoeg dat Speaker Didiza ook dien op die African National Congress (ANC) se Nasionale Uitvoerende Komitee en Nasionale Werkkomitee, wat haar posisie as 'n verkose amptenaar en partylid beklemtoon.
Die Parlement het beklemtoon dat die bywoning van partyvergaderings deur Parlementslede wettig, normaal en in ooreenstemming met Suid-Afrika se grondwetlike demokrasie en veelpartypolitieke stelsel is. Dit ondersteun die standpunt dat die Speaker se lidmaatskap en deelname aan partystrukture nie noodwendig onpartydigheid in haar rol as Speaker uitsluit nie.
Opposisie se prosedure-besware
Maandag het Vuyo Zungula, 'n parlementslid van die African Transformation Movement (ATM), gesê verskeie opposisiepartye het voorafgaande die komitee se eerste sitting vergader om prosedurele besware oor die Artikel 89-verteenwoordigingsproses te bespreek. Die opposisiepartye, insluitend die DA, EFF, MK Party, ActionSA, UDM, ACDP, VF Plus, Rise Mzansi, BOSA, en die United Africans Transformation (UAT), het hul kommer uitgespreek oor toesig, die aanstelling van getuienisleiers, en die komitee se bepalings van verwysing.
Mnr. Zungula het aangevoer dat daar eenstemmigheid onder die opposisiepartye was dat die komitee nie deur 'n ANC-georiënteerde figuur voorgesit behoort te word nie. Hy het bygevoeg dat Speaker Thoko Didiza "'n houding ingeneem" het wat haar ongeskik maak vir die rol.
Die partye het ook ooreengekom dat die Artikel 89-verteenwoordigingsproses moet voortgaan, tensy dit deur 'n hofbevel gestuit of deur die Konstitusionele Hof tersyde gestel word. Hierdie standpunt onderstreep die opposisie se verbintenis tot die proses en hul bereidwilligheid om dit tot 'n regmatige einde te sien.
Speaker se standvastigheid
Speaker Thoko Didiza het haar standvastigheid beklemtoon te midde van die aantygings. Sy het opgetree in ooreenstemming met regsadvisering wat sy van die Parlement se Regsdienste-kantoor ontvang het, wat haar optrede in die proses ondersteun.
Parlementswoordvoerder Moloto Mothapo het bevestig die Speaker sal nie afgewyk word van haar pligte nie. "Die Speaker sal nie afgewyk word van die uitvoering van haar grondwetlike verantwoordelikhede soos deur die Hof gerig, soos deur die Grondwet vereis, en soos deur die mense van Suid-Afrika verwag nie," het Mothapo verklaar.
