In April en Mei 2026 het die burgergeleide beweging, March and March, demonstrasies teen ongedokumenteerde migrante in Pretoria, Johannesburg en Durban georganiseer. Hierdie aksies het gelei tot gewelddadige, en soms noodlottige, uitkomste. Die demonstrasies, wat spesifiek op ongedokumenteerde migrante gefokus het, het die reeds gespanne verhoudinge tussen plaaslike gemeenskappe en buitelandse burgers verder versuur. Vigilante-groepe blameer buitelandse burgers vir Suid-Afrika se ekonomiese probleme, swak dienslewering en hoë misdaadsyfers, alhoewel studies hierdie bewerings herhaaldelik weerlê. Die VN se Komitee vir die Uitskakeling van Alle Vorme van Rassediskriminasie het in Desember 2023 'n beroep op Suid-Afrika gedoen om georganiseerde vigilante-groepe te beveg, vergoeding aan slagoffers te bied, beskerming te verseker en strafloosheid te beëindig. Hierdie internasionale oproep onderstreep die erns van die situasie en die noodsaaklikheid vir die Suid-Afrikaanse regering om proaktief op te tree.
Historiese Patroon van Xenofobiese Aanvalle
Suid-Afrika word sedert 2008 gereeld geteister deur tussentydse maar wydverspreide xenofobiese teistering en geweld teen Afrikane en Asiatiese buitelandse burgers. Hierdie patroon van aanvalle het die land die afgelope vyftien jaar herhaaldelik in die kollig geplaas vir sy hantering van immigrantebevolkings en die beskerming van hul regte. Die geskiedenis van sulke voorvalle dui op 'n dieperliggende maatskaplike probleem wat voortdurende aandag en ingryping vereis.
Sedert 2008 het xenofobiese aanvalle die lewens van 62 mense geëis, insluitend 21 Suid-Afrikaners. Onder die buitelandse slagoffers was 11 Mosambiekers, 5 Zimbabwiërs en 3 Somaliërs, wat die diverse impak van hierdie geweld beklemtoon en die wyse waarop verskillende nasionaliteite geteiken word. Hierdie tragiese statistieke dien as 'n somber herinnering aan die menslike koste van xenofobie.
Golf na golf van geweld teen buitelandse burgers het in 2015, 2019 en deurlopend van 2021 tot 2022 voorgekom. Die 2019-aanvalle het primêr op Nigeriese burgers gefokus, wat die spesifieke teikening van sekere groepe tydens hierdie onluste illustreer en die kompleksiteit van die onderliggende vooroordele uitlig. Die herhalende aard van hierdie voorvalle dui op 'n gebrek aan effektiewe langtermynoplossings en voorkomende maatreëls.
Onlangse Geweld en Spesifieke Voorvalle
Op 17 April 2026 is 'n 43-jarige Kameroense winkeleienaar in Durban, wat anoniem wil bly, deur individue aangeval wat vermoedelik met March and March geaffilieer is. Die winkeleienaar het die ervaring beskryf: "Hulle het my en my drie kollegas wat nie Suid-Afrikaners is nie, met gholfstokke en sjambokke geslaan, en brandpeper in ons gesigte gespuit. Hulle het ook verdowingswapens op ons gebruik. Ons het buite die winkel gehardloop, terwyl ons nie duidelik kon sien nie. Hulle het ons buite gevolg en aanhou slaan... Niemand het ons gehelp nie." Hierdie brutale aanval beklemtoon die fisiese en emosionele trauma wat slagoffers ervaar.
Volgens die winkeleienaar is hy en sy kollegas met gholfstokke en sjambokke geslaan, met brandpeper bespuit, en met verdowingswapens deur ongeveer tien mans geteiken. Ten spyte van die erns van die aanval, het die winkeleienaar nie 'n aanrandingsaak aanhangig gemaak nie weens 'n diepgewortelde gebrek aan vertroue in die land se strafregstelsel. Hierdie houding weerspieël 'n breër kwessie van slagoffers se onwilligheid om voorvalle aan te meld, wat die probleem van strafloosheid verder vererger. Die vrees vir verdere viktimisasie of die oortuiging dat geregtigheid nie sal geskied nie, ontmoedig baie om hul aanvallers aan te meld.
Dae voor die April 2026-proteste het 'n geloofwaardige bron 'n skokkende voorval beskryf waar polisiebeamptes glo 'n Malawiese burger geslaan, gemartel en in die kattebak van 'n motor geplaas het nadat hy nie oor die nodige dokumentasie beskik het nie. Die Malawiese burger is as gevolg van hierdie behandeling oorlede, wat die erns van die situasie en die beweerde brutaliteit van sekere owerhede onderstreep. Hierdie voorval werp 'n donker skaduwee oor die rol van wetstoepassers en hul verantwoordelikheid om alle individue, ongeag hul status, te beskerm.
Oorsaak en Motivering van Groepe
Sedert 2024 het Suid-Afrika se sosio-ekonomiese toestande, waaronder 'n werkloosheidsyfer van meer as 43 persent, saamgeval met die opkoms van anti-immigrante-aktivisme en vigilante-groepe soos March and March. Hierdie groepe se motivering spruit dikwels voort uit die persepsie dat migrante verantwoordelik is vir die land se ekonomiese probleme en hoë misdaadsyfers. Die hoë werkloosheid, veral onder jongmense, skep 'n vrugbare teelaarde vir ontevredenheid wat maklik teen buitelandse burgers gekanaliseer kan word. Vigilante-groepe gebruik hierdie narratief om hul aksies te regverdig, wat lei tot toenemende spanning en geweld. Die verband tussen verslegtende ekonomiese omstandighede en die opbloei van sulke bewegings is 'n deurlopende bekommernis wat die dieper oorsake van hierdie geweld belig. Hierdie scapegoating-taktiek ondermyn maatskaplike kohesie en verhoed die aanpak van die werklike oorsake van die land se uitdagings.
Owerheidsreaksie en Internasionale Druk
Op 27 April 2026 het die Sekretaris-generaal van die Verenigde Nasies, António Guterres, sy kommer uitgespreek oor xenofobiese teistering, diskriminasie en aanvalle in Suid-Afrika. Hierdie verklaring onderstreep die internasionale gemeenskap se groeiende onrus oor die veiligheid van migrante in die land en die noodsaaklikheid vir die Suid-Afrikaanse regering om sy verantwoordelikhede na te kom.
Die Afrika Kommissie vir Menseregte en Volkere se Regte het Suid-Afrika se regering intussen versoek om geweld teen buitelandse burgers te ondersoek en te verseker dat diegene wat daarvoor verantwoordelik is, aanspreeklik gehou word. Hierdie oproep beklemtoon die behoefte aan konkrete stappe om strafloosheid te beëindig en geregtigheid vir slagoffers te verseker, asook om 'n duidelike boodskap uit te stuur dat sulke optrede nie geduld sal word nie.
Verder het die Suid-Gautengse Hooggeregshof in November 2025 'n interdik teen Operation Dudula toegestaan. Die interdik verbied die beweging se ondersteuners om migrante se toegang tot gesondheidsfasiliteite te blokkeer, wat 'n belangrike regtelike ingryping teen die ontkenning van basiese dienste is en die beginsel van menswaardigheid vir almal handhaaf. Hierdie hofbevel dien as 'n presedent wat die regte van migrante beskerm en die optrede van vigilante-groepe aan bande lê.
