Minister Mzwanele Nyhontso en Adjunkminister Stan Mathabatha het Dinsdag in die Parlement die Begrotingspos- en Beleidstoesprake gelewer, waarin 'n ambisieuse agenda vir grondhervorming en landelike ontwikkeling vir die komende finansiële jaar uiteengesit is. Tydens hierdie aanbieding, wat die regering se prioriteite vir die sektor vir die fiskale jaar 2026/27 beklemtoon het, is die belangrikheid van grondhervorming beklemtoon as beide 'n grondwetlike imperatief en 'n ontwikkelingsnoodsaaklikheid vir Suid-Afrika. Hierdie tweeledige benadering onderstreep die diepte van die regering se verbintenis tot die regstelling van historiese ongelykhede en die bevordering van ekonomiese groei in landelike gebiede.
Minister Nyhontso het verder gesê: "Ons erken die noodsaaklikheid om verder te verbeter." Hierdie stelling onderstreep die regering se verbintenis om die bestaande beleidsraamwerke en implementeringsmeganismes voortdurend te evalueer en te verfyn, ten einde groter doeltreffendheid en impak in die grondhervormingsproses te verseker. Die fokus is op die versnelling van die transformasie van grondbesit en die bevordering van volhoubare landbou, wat as kritieke pilare vir landelike stabiliteit en voedselsekerheid beskou word. Die Minister se woorde dui op 'n proaktiewe benadering om uitdagings aan te spreek en die lewering van dienste en geleenthede aan begunstigdes te optimaliseer.
Begrotingsfokus en Grondaankoop
Vir die 2026/27 finansiële jaar is 'n toekenning van R10.336 miljard aan die Departement van Grondhervorming en Landelike Ontwikkeling gemaak. Hierdie beduidende begroting weerspieël die regering se verbintenis tot die versnelling van grondhervorming en die bevordering van landelike ontwikkeling, en dien as 'n duidelike aanduiding van die prioriteit wat aan hierdie sektore gegee word. 'n Bedrag van R630 miljoen is spesifiek geoormerk vir die aankoop en toekenning van ongeveer 57 751 hektaar grond, wat bedoel is vir herverdeling en die versekering van verblyfreg. Hierdie fondse sal krities wees om die grondbasis vir nuwe boere en gemeenskappe uit te brei, en sodoende meer mense toegang tot produktiewe grond te gee.
Verder sal 'n bykomende R388 miljoen aangewend word om infrastruktuur en landbouproduksie te ondersteun as na-nedersettingsondersteuning, gekoppel aan grond wat reeds aan begunstigdes toegewys is. Hierdie belegging is daarop gemik om die volhoubaarheid van nuut gevestigde boere en gemeenskappe te verseker, deur hulle van die nodige middele en hulpbronne te voorsien om suksesvol te wees. Dit sluit in die ontwikkeling van besproeiingstelsels, toegangspaaie, stoorfasiliteite en ander kritieke infrastruktuur wat nodig is vir produktiewe landbou. Gedurende die afgelope verslagtydperk het die departement reeds ongeveer 53 000 hektaar grond bekom en meer as 35 000 hektaar aan kwalifiserende individue en gemeenskappe toegewys. Hierdie prestasie demonstreer die departement se vermoë om sy mandaat uit te voer en grond aan diegene wat dit die nodigste het, te lewer.
Van die grond wat toegewys is, is meer as 20 000 hektaar aan vroulike begunstigdes toegeken, terwyl 13 000 hektaar aan jeugbegunstigdes gegaan het. Dit onderstreep die departement se fokus op die bemagtiging van hierdie sleutelgroepe binne die samelewing, wat histories gemarginaliseer is in terme van grondbesit en ekonomiese geleenthede. Die spesifieke toewysings weerspieël 'n doelbewuste poging om geslagsgelykheid en jeugdeelname in die landbou-ekonomie te bevorder. Meer as 700 plaasbewoners en plaasarbeiders met verblyfreg het ook grond ontvang, wat 'n beduidende impak op hul lewens en lewensbestaan het deur hulle groter sekuriteit en geleenthede vir selfstandigheid te bied.
Is 61 sake rakende plaasarbeiders met die ondersteuning van die Spesiale Meester gefinaliseer. Hierdie ingrypings is krities vir die oplossing van langdurige grondgeskille en die beveiliging van regte van 'n kwesbare groep in die landelike gebiede. Die Spesiale Meester se betrokkenheid verseker dat regsprosesse doeltreffend en regverdig afgehandel word. 'n Verdere 206 000 hektaar is ook van die departement na geaffekteerde gemeenskappe oorgedra kragtens die Wet op die Transformasie van Sekere Landelike Gebiede, wat bydra tot die herstel van regte en die bevordering van billike grondbesit deur historiese ongeregtighede reg te stel. Hierdie oordragte is noodsaaklik vir die vestiging van gemeenskapsgebaseerde grondbesit en die bemagtiging van landelike gemeenskappe.
Nuwe Wetgewing vir Gelyke Toegang
Twee belangrike wetsontwerpe, naamlik die Wet op Billike Toegang tot Grond en die Wet op Gemeenskaplike Grondbesit en -Administrasie, is op koers om teen Junie 2026 aan die Kabinet voorgelê te word. Hierdie wetgewende inisiatiewe verteenwoordig 'n monumentale stap in die rigting van omvattende grondhervorming. Daar is ook planne om hierdie wetsontwerpe vir openbare konsultasie beskikbaar te stel teen dieselfde datum, wat 'n deursigtige proses vir belanghebbendes verseker en die insluiting van diverse perspektiewe in die finale wetgewing moontlik maak. Die publiek se insette sal 'n deurslaggewende rol speel in die vorming van hierdie wette.
Die volle Parlementêre proses vir die goedkeuring van hierdie wetsontwerpe word na verwagting teen middel-2027 afgehandel. Hierdie tydlyn dui op die regering se voorneme om hierdie kritieke wetgewing binne 'n vasgestelde raamwerk te finaliseer, wat 'n beduidende stap in die grondhervormingsproses verteenwoordig en 'n nuwe era van grondbesit en -bestuur in Suid-Afrika sal inlui. Die spoedige afhandeling van hierdie wetgewing is van kardinale belang vir die stabiliteit en ontwikkeling van landelike gebiede.
Verder sal die Wet op Billike Toegang tot Grond die stigting van 'n toegewyde Grondhervormingsagentskap moontlik maak. Hierdie agentskap sal na verwagting 'n sentrale rol speel in die implementering en bestuur van grondhervormingsinisiatiewe, wat die doeltreffendheid en regverdigheid van die proses verder sal verbeter deur 'n gesentraliseerde en gespesialiseerde liggaam te bied om hierdie komplekse taak te hanteer. Die agentskap se funksies sal waarskynlik die verkryging, toewysing en ondersteuning van grondbegunstigdes insluit.
Die Wet op Gemeenskaplike Grondbesit en -Administrasie sal regsekerheid vir miljoene Suid-Afrikaners verseker wat in voormalige tuislande en gemeenskaplike gebiede woon. Hierdie wetgewing is daarop gemik om die regte van hierdie gemeenskappe te beskerm en duidelike raamwerke vir grondbesit en -bestuur te vestig, wat 'n langtermynoplossing vir historiese onsekerheid bied. Dit sal ook help om konflik oor grondgebruik en -besit te verminder en gemeenskappe in staat stel om hul grond as 'n ekonomiese bate te benut.
Landelike Ontwikkeling en Jeug
Die Landelike Ontwikkelingsprogram ontvang in die 2026/27 finansiële jaar 'n toekenning van R723 miljoen, met 'n mediumtermynbegroting wat R2.658 miljard beloop. Hierdie befondsing is daarop gemik om volhoubare groei en ontwikkeling in landelike gebiede te stimuleer, en dien as 'n belegging in die toekoms van Suid-Afrika se landelike bevolking. Die program se doelwitte sluit in die verbetering van toegang tot basiese dienste, die skep van werksgeleenthede en die bevordering van landbouproduksie.
Oor die mediumtermyn word infrastruktuurprojekte ter waarde van ongeveer R1.6 miljard beplan. Hierdie inisiatiewe sal kritiese dienste en fasiliteite in landelike gemeenskappe verbeter, wat 'n direkte impak op die lewenskwaliteit van inwoners sal hê. Dit sluit in die bou en opgradering van paaie, water- en sanitasieprojekte, elektrifisering en die ontwikkeling van gemeenskapsentrums.
Die Nasionale Landelike Jeugdienskorps (NARYSEC) sal R291 miljoen ontvang om sy programme vol te hou. Deur hierdie befondsing sal NARYSEC 1 227 jongmense aan werksgeleenthede of kleinsakeondernemings koppel, wat jeugindiensneming en entrepreneurskap bevorder. NARYSEC speel 'n deurslaggewende rol in die aanspreek van die hoë werkloosheidsyfer onder die jeug in landelike gebiede deur vaardigheidsontwikkeling en werksplasings.
Verder sal 'n vennootskap vir tegnologienavorsing en -ontwikkeling, wat die CSIR en die Departement van Basiese Onderwys insluit, na vyf landelike skole uitgebrei word. Hierdie inisiatief sal tegnologiese vaardighede en innovasie onder landelike jeug bevorder, en hulle voorberei vir die eise van die moderne ekonomie. Die uitbreiding van hierdie program sal die gaping in tegnologiese onderwys tussen stedelike en landelike skole help oorbrug.
'n Nasionale Landelike Ontwikkelingsbeleid en 'n Landelike Ontwikkelingswet word tans ontwikkel om 'n omvattende raamwerk vir toekomstige ingrypings te bied. Hierdie beleids- en wetgewende instrumente sal rigting gee aan die regering se pogings om landelike gebiede te transformeer, en 'n samehangende benadering tot ontwikkeling verseker. Die ontwikkeling van hierdie beleid en wet dui op 'n langtermynvisie vir landelike welvaart.
Tydens die onlangse Landelike Ontwikkelingsindaba in Mangaung is 'n breë nasionale konsensus oor die pad vorentoe vir landelike ontwikkeling bevestig. Hierdie eenstemmigheid onderstreep die gedeelde verbintenis om uitdagings in landelike gebiede aan te spreek en geleenthede te skep, en toon dat daar 'n kollektiewe wil is om hierdie belangrike sektor te ondersteun. Die uitkomste van die Indaba sal as 'n rigtinggewende dokument dien vir toekomstige aksies.
Toekomsblik en Uitdagings
'n Omvattende nasionale grondaudit is ook tans aan die gang. Hierdie audit is noodsaaklik om 'n duidelike beeld te kry van grondbesitpatrone en -gebruik, wat op sy beurt die regering se grondhervormingsinisiatiewe sal inlig en versterk. Die data wat hieruit voortspruit, sal help om meer geteikende en effektiewe strategieë vir grondtoewysing en -ontwikkeling te formuleer, en sodoende die impak van die departement se programme te maksimeer. Hierdie stap onderstreep die departement se verbintenis tot deursigtigheid en die gebruik van data-gedrewe besluitneming in die komplekse proses van grondhervorming. Die resultate van die audit sal na verwagting 'n sleutelrol speel in die toekomstige beplanning en die aanpassing van beleide om aan die veranderende behoeftes van die land te voldoen. Die Ministerie se proaktiewe benadering tot grondhervorming en landelike ontwikkeling dui op 'n vasberade poging om die lewens van miljoene Suid-Afrikaners te verbeter en 'n meer regverdige en welvarende toekoms vir almal te bou.
