Die ANC, wat in 1912 gestig is, se politieke pad word nou intens onder die loep geneem. Hierdie historiese beweging, wat meer as 'n eeu gelede tot stand gekom het om die regte van die inheemse bevolking te verdedig, bevind hom vandag op 'n kritieke kruispad. Daar word beweer dat die party se “tweede begrafnisdiens” na die nasionale verkiesing van 2029 sal plaasvind, 'n stelling wat die toekoms van die historiese beweging bevraagteken en 'n skerp lig werp op die uitdagings wat voorlê. Hierdie bewering kom te midde van interne stryde en openbare skandale wat die party se beeld skaad en die vertroue van die publiek erodeer. Die voorspelling van so 'n dramatiese afloop dui op die diepte van die krisis wat die party tans ervaar.
Intussen is die party se sekretaris-generaal, Fikile Mbalula, betrokke by 'n hofsaak met Nkosazana Dlamini Zuma. Die saak sentreer om bewerings van stemmery wat Dlamini Zuma teen Mbalula gemaak het, 'n ernstige aanklag wat die integriteit van die party se interne prosesse in twyfel trek. Hierdie regskonflik werp verdere lig op die diepgaande verdeeldheid en spanning binne die ANC, wat reeds vir 'n geruime tyd sigbaar is. Die gebeure dui op 'n kritieke tydperk vir die party, met die vooruitsig van 'n moontlike politieke herdefiniëring of afname. Die openbare aard van hierdie geskille dra by tot die persepsie van 'n party wat vasgevang is in sy eie interne magstryde, eerder as om die belange van die nasie te dien.
Die pad na die val
Die ANC het Suid-Afrika se grondwetlike demokrasie, wat sy oorsprong in die Vryheidsmanifes vind, help vorm. Hierdie manifes, 'n baanbrekende dokument wat in 1955 opgestel is, het die grondslag gelê vir 'n nie-rassige en demokratiese Suid-Afrika. Oliver Tambo het die beweging deur dekades van ballingskap bymekaar gehou te midde van die brutale geopolitiek van die Koue Oorlog, en sy leierskap was instrumenteel in die handhawing van die ANC se internasionale aansien en sy stryd teen apartheid. Lilian Ngoyi en duisende vroue het in 1956 na die Uniegeboue opgeruk in protes teen die paswette, 'n gebeurtenis wat as 'n waterskeiding in die stryd teen apartheid beskou word en die krag van vroulike aktivisme beklemtoon het. Nelson Mandela se gevangenskap het van 1962 tot 1990 geduur, 'n tydperk wat hom 'n wêreldwye simbool van verset gemaak het en die internasionale gemeenskap se aandag op die ongeregtighede van apartheid gevestig het. Mandela het later van 1994 tot 1999 as die eerste demokraties verkose president van Suid-Afrika gedien, 'n tydperk van hoop en nasionale versoening.
Mondli Makhanya spoor die breuk binne die ANC terug na 2001, toe opvolgstryde die party van binne begin vergiftig het. Hierdie interne mededinging vir leierskapsposisies het die eens verenigde front van die party begin ondermyn en die weg gebaan vir die faksionalisme wat vandag nog sigbaar is. Volgens Makhanya was Polokwane in 2007 die hoogtepunt van 'n burgeroorlog waaruit die party nooit herstel het nie. Die gebeure van Polokwane, waar Jacob Zuma Thabo Mbeki as partyleier onttroon het, het 'n diepgaande en blywende skeuring in die party veroorsaak. Hierdie interne konflik het die fondamente van die beweging ernstig begin ondermyn, wat gelei het tot 'n verlies aan fokus op die nasionale agenda. Onder die voormalige president Jacob Zuma, wat van 2009 tot 2018 aan bewind was, het begunstiging 'n loopbaanpad geword en faksionalisme 'n groei-industrie binne die party. Dit het die ANC se interne strukture en sy openbare beeld verder verswak, wat bygedra het tot die persepsie van korrupsie en 'n gebrek aan dienslewering. Die fokus het verskuif van die bevordering van die algemene belang na die bevordering van persoonlike en faksionele belange.
Huidige krisisse en verkiesingsuitslae
In die 2024 nasionale verkiesing het die ANC 40.18% van die stemme verower, 'n beduidende daling in steun vir die regerende party en die laagste persentasie sedert die aanbreek van demokrasie in 1994. Hierdie uitslag volg op 'n reeks interne struwelinge en administratiewe foute wat die party se vermoë om effektief te regeer, bevraagteken het. Die Oos-Kaapse ANC-sekretaris, Lulama Ngcukayitobi, het regstappe teen sekretaris-generaal Fikile Mbalula gedreig weens die mislukking met die kandidaatlys, wat 'n verdere bewys is van die interne onenigheid. Die ANC het sy appèl by die Verkiesingshof verloor nadat die party versuim het om die name van 181 munisipale kandidate teen die sperdatum in te dien, 'n administratiewe flater wat die party duur te staan gekom het en sy organisatoriese bekwaamheid in twyfel getrek het. Hierdie voorval het die indruk versterk dat die party se interne dissipline en bestuur verswak het.
Saam het die ANC, EFF en MK-party in die 2024 nasionale verkiesing ongeveer 64% van die stemme ontvang, wat dui op 'n verskuiwing in die politieke landskap en 'n fragmentasie van die stemme wat tradisioneel aan die ANC behoort het. Nelson Mandela, die eerste demokraties verkose president van Suid-Afrika, was van 1994 tot 1999 staatshoof en het die land deur 'n kritieke oorgangstydperk gelei. Onder die voormalige president Thabo Mbeki, wat van 1999 tot 2008 regeer het, het Suid-Afrika ekonomiese groei en werkskepping ervaar, asook 'n uitbreiding van die sosiale loon. Mbeki se termyn is gekenmerk deur 'n strewe na 'n Afrika-renaissance en 'n fokus op makro-ekonomiese stabiliteit, wat tot 'n tydperk van relatiewe welvaart vir die land gelei het.
Die nasionale vraag bly
Die eerste begrafnisdiens vir die ANC het die munisipale verkiesings van 4 November gevolg, 'n gebeurtenis wat vrae oor die party se toekoms laat ontstaan het en 'n vroeë aanduiding gegee het van die afname in sy steunbasis. Mondli Makhanya voorsien 'n tweestadium-begrafnis vir die ANC, met die tweede-laaste spyker op 4 November en die laaste spyker in 2029. Hierdie voorspelling dui op 'n voortdurende afname in die party se politieke invloed oor die komende jare, wat moontlik sal uitloop op 'n finale verlies aan sy dominante posisie in die Suid-Afrikaanse politiek.
Die ANC se 1969 Morogoro-strategie en -taktiek het 'n strenger maatstaf gestel: bevryding moes meer as formele politieke demokrasie behels; nasionale emansipasie moes ook ekonomiese emansipasie insluit. Hierdie beginsel is as 'n kernpilaar van die party se missie beskou, wat die party se verbintenis tot die opheffing van alle Suid-Afrikaners op ekonomiese vlak beklemtoon het. Teen 2016 het kiesers reeds begin wegbly van die party se manifesbekendstelling, wat 'n vroeë teken van groeiende ontnugtering onder die publiek was en 'n waarskuwingsteken vir die party se leierskap. Die dalende opkoms by sulke belangrike geleenthede het die groeiende kloof tussen die party en sy tradisionele ondersteuners weerspieël.
Die ANC het nietemin 'n merkwaardige prestasie behaal deur geslagsgelykheid te prioritiseer, met 50% vroue op sy parlementêre kandidaatlyste. Hierdie inisiatief het die party se verbintenis tot verteenwoordiging onderstreep en 'n belangrike stap geneem om vroue se deelname aan die politieke proses te bevorder. Dit bly 'n bewys van die party se oorspronklike progressiewe ideale, selfs te midde van die huidige krisisse. Die vraag wat nou sentraal staan, is of die party hierdie historiese prestasies kan benut om sy pad vorentoe te herdefinieer en weer die vertroue van die nasie te wen, of dat die voorspellings van sy "tweede begrafnisdiens" uiteindelik 'n werklikheid sal word. Die toekoms van die ANC, en daarmee saam die politieke landskap van Suid-Afrika, hang in die weegskaal.