Die ekonoom Dawie Roodt waarsku dat die staat op pad is om deur huishoudings en maatskappye geïgnoreer te word, te midde van toenemende onafhanklikheid van die private sektor. Roodt het voorts gesê daar is reeds voorbeelde hiervan in Suid-Afrika, veral waar dienslewering verswak en die staat steeds meer inkomste van belastingbetalers probeer verhaal.
“Die private sektor sal hulle uiteindelik net ignoreer,” het Roodt gesê, en bygevoeg dat “plaaslike regerings ineengestort het, en die private sektor neem dit oor.” Hy het egter die kommer uitgespreek dat nie almal dit kan bekostig nie, wat arm mense in die steek laat. “Ongeag, mense bou hul eie mini-samelewings wat nie meer van die staat afhanklik is nie. Die staat word irrelevant,” het Roodt gesê. Hierdie tendens kom aan die lig met plaaslike regeringsverkiesings wat in November voorlê, en die vraag of Suid-Afrika nog besig is om 'n nasie te bou.
Versuimende Staatsdiens en Private Oornames
Die ekonoom Dawie Roodt het reeds gewaarsku oor die verskynsel waar plaaslike regerings ineengestort het en die private sektor hierdie funksies oorneem. “Daar is voorbeelde van wat gaan gebeur as die regering aanhou probeer om meer inkomste van belastingbetalers te wring vir swakker dienslewering. Die private sektor sal hulle uiteindelik net ignoreer, en daar is reeds voorbeelde daarvan in Suid-Afrika,” het Roodt gesê. Hy beklemtoon dat hierdie private oorname egter nie vir almal toeganklik is nie. “Die plaaslike regerings het ineengestort, en die private sektor neem dit oor. Die aaklige ding is dat nie almal dit kan bekostig nie. Daar is soveel arm mense wat nie vir hulself kan sorg nie,” het Roodt verduidelik.
Hierdie tendens is veral merkbaar in die elektrisiteitsektor, waar private maatskappye alternatiewe tot staatsgedrewe instellings soos Eskom skep. Hierdeur word 'n groeiende onafhanklikheid van die staat bevorder. Na raming maak tans ongeveer 10% van huishoudings op sonenergie staat vir hul daaglikse behoeftes, wat 'n direkte reaksie is op die onbetroubare staatsdiens.
Benewens kragvoorsiening, versuim plaaslike regerings ook om basiese dienste te lewer, wat huishoudings en plaaslike besighede dwing om hierdie take self uit te voer. Dit sluit in vullisverwydering, die herstel van paaie en die verskaffing van sekuriteit. Roodt som die situasie op deur te sê: “Ongeag, mense bou hul eie mini-samelewings wat nie meer van die staat afhanklik is nie. Die staat word irrelevant.”
Die Ontbinding van Sentrale Gesag
Die politieke ontleder Dr. Frans Cronje het hierdie geleidelike afskeid van die staat as balkanisering bestempel. Dr. Cronje voer aan dat Suid-Afrika saamgebind word deur 'n "sterk sentrale gesag" in Pretoria, maar dat hierdie sentrum tans besig is om te verbrokkel. Volgens Cronje is dit 'n toets van die land se fundamentele samehorigheid. "As jy terugstaan van die geraas, is dit 'n toets van die sterkte van die Unie van Suid-Afrika, die samekoms van die land in 1910," het Cronje verduidelik.
Hy beklemtoon dat die land se diversiteit 'n uitdaging vir sy eenheid inhou. "Daardie unie is 'n bietjie vreemd en pas nie maklik bymekaar in terme van kultuur, etnisiteite en geografie, onder meer, nie," het Cronje bygevoeg. Hy argumenteer voorts dat Suid-Afrika se gevestigde middelklasse min het om te vrees ten opsigte van staatsverval, aangesien die reaksie van hul enklaves altyd was om hul mure hoër te bou. Hierdie tendens van selfstandigheid en die skep van onafhanklike strukture deur burgers en besighede wys op 'n groeiende ontnugtering met staatsinstellings.
Veiligheid: 'n Privaat Sektor Monopolie
Die private sektor het effektief die staat se monopolie op veiligheid oorgeneem, en dieselfde patroon begin stadig sigbaar word met elektrisiteit en padvervoer. Hierdie verskuiwing dui op 'n groeiende afhanklikheid van private diensverskaffers namate staatsinstellings se vermoë om basiese dienste te lewer, afneem. Dit plaas 'n toenemende verantwoordelikheid op burgers en besighede om self vir hul welstand en bedrywighede te sorg.
Vandag se syfers toon 'n beduidende wanbalans tussen private en staatsveiligheidsdienste. Daar is tans minder as 100 mense per private veiligheidsbeampte, terwyl die verhouding van burgers tot polisiebeamptes verswak het tot meer as 400 teen 1. Hierdie statistiek onderstreep die omvang van die private sektor se betrokkenheid by die handhawing van orde en veiligheid.
Dertig jaar gelede was die verhoudings van burgers tot private veiligheid en tot die polisie rofweg gelyk, albei ongeveer 400 teen 1. Hierdie historiese perspektief beklemtoon die dramatiese verskuiwing wat plaasgevind het en hoe die private veiligheidsbedryf eksponensieel gegroei het om die gapings te vul wat deur die staat se versuim gelaat is. Dit is 'n duidelike aanduiding van die private sektor se toenemende rol as primêre diensverskaffer in kritiese areas.
