Die legendariese Suid-Afrikaanse jazzmusikant Abdullah Ibrahim, wat tans 91 jaar oud is, is 'n lewende toonbeeld van sy land se komplekse verlede en sy diepgaande kulturele erfenis. Ibrahim het die naam Adolph Johannes Brand aangeneem om agterdog tydens apartheid te vermy, wat sy persoonlike stryd teen die regime belig. Hy sê: "Ons weet nie van onsself nie. Dit is die probleem." Hierdie artikel is oorspronklik op 25 Maart 2026 gepubliseer, kort voor die Kaapstad Internasionale Jazzfees wat op 27 en 28 Maart by die CTICC plaasvind. Ibrahim verduidelik: "Dit laat jou dink oor waar die lewe begin het, en wat ons verbind met daardie antieke oorsprong van die mensdom."
Wysheid uit die Sterre en Stalle
Abdullah Ibrahim se familiegeskiedenis is ryklik verweef met Suid-Afrika se verlede, en bied 'n unieke perspektief op die land se kulturele tapisserie. Sy oupa het byvoorbeeld gedien as die hoofstaljong vir Paul Kruger, 'n figuur van groot historiese betekenis wat 'n prominente rol in die vorming van die vroeë Suid-Afrikaanse republieke gespeel het. Hierdie direkte skakel na 'n sentrale figuur in die Afrikanergeskiedenis beklemtoon die komplekse, maar dikwels onbekende, interseksies van Suid-Afrikaanse identiteite en die onverwagse verbintenisse wat oor rasse- en kulturele grense strek.
Aan moederskant was Ibrahim se ouma 'n kerkpianis wie se afkoms terugvoer na die Khomani San-volk. Hierdie lyn verbind hom met die inheemse mense van Suid-Afrika en hul diepgaande spirituele en kulturele erfenis, wat die kern vorm van die land se vroegste menslike geskiedenis. Ibrahim het in 'n vorige onderhoud opgemerk: "Ons weet nie van onsself nie. Dit is die probleem," en daarmee die noodsaaklikheid beklemtoon om hierdie vergete geskiedenisse te ontdek en te herken as integrale dele van die nasionale identiteit.
Ibrahim het onlangs 'n gesprek gevoer oor sy verbintenis met die span agter die Square Kilometre Array (SKA). Die SKA is 'n megateleskoop wat tans in die Noord-Kaap gebou word, 'n ambisieuse internasionale wetenskaplike projek wat die grense van menslike kennis verskuif. Hierdie futuristiese onderneming, wat die dieptes van die heelal verken, vind 'n eggo in Ibrahim se eie introspeksie oor herkoms en die mensdom se plek in die kosmos. Die projek verteenwoordig 'n monumentale sprong in sterrekunde, en die keuse van die Noord-Kaap as die primêre ligging onderstreep die streek se unieke eienskappe vir radiosterrekunde.
Die SKA sal kragtig genoeg wees om terug te kyk tot binne sekondes ná die Oerknal, oftewel die Groot Knal, en sodoende insigte te bied in die vroegste oomblikke van die heelal. Dit is 'n strewe wat Ibrahim se eie filosofie oor die mensdom se oorsprong aanvul en verdiep. Hy het gesê: "Dit laat jou dink oor waar die lewe begin het, en wat ons verbind met daardie antieke oorsprong van die mensdom." Die vermoë van die teleskoop om die heelal se geskiedenis te ontsyfer, resoneer met sy eie soeke na die wortels van menslike bestaan en kultuur.
Interessant genoeg het Khoi-San-gemeenskappe reeds vir duisende jare die hemele gelees in die landskap waar die SKA nou gebou word. Hul eeue-oue sterrekunde en diepgaande begrip van die kosmos in hierdie streek kontrasteer met en komplementeer die moderne wetenskaplike poging. Hierdie inheemse kennis, wat deur generasies oorgedra is, bied 'n ryk tapisserie van interpretasies van die sterre en hul invloed op die aarde. Die SKA-projek word dus 'n brug tussen antieke wysheid en toekomstige ontdekkings, wat die diepgaande konneksie tussen die mens en die uitgestrektheid van die ruimte beklemtoon.
Vergete Geskiedenis, Lewende Erfenis
Abdullah Ibrahim, wie se geboortenaam Dollar Brand was, het voortdurend die belangrikheid van die herontdekking van Suid-Afrika se vergete geskiedenis benadruk. Hy het voorheen gesê: "Ons weet nie van onsself nie. Dit is die probleem." Hierdie stelling resoneer diep wanneer die land se pre-koloniale verlede in ag geneem word. Navorsing toon dat 'n verstommende 96 persent van die wêreld se bevolking DNS dra wat hulle verbind met die Khoi-San, die oudste lewende etniese groep op aarde. Hierdie genetiese draad strek oor kontinente en onderstreep die diepgaande rol wat Suid-Afrika in die mensdom se geskiedenis speel as die bakermat van die menslike beskawing. Die ontdekking van hierdie genetiese verbintenis versterk die idee dat ons almal onlosmaaklik aan hierdie antieke wortels in Suider-Afrika verbind is.
Ibrahim het 'n besoek aan 'n Khoi-San-gemeenskap beskryf waar 'n ouderling aan hom verduidelik het dat om 'n geneser te word, 'n mens eers moet 'sterf'. Hierdie rituele insig bied 'n blik op die diepte van antieke spirituele tradisies en die holistiese benadering tot die lewe wat in hierdie gemeenskappe gevind word. Dit is 'n herinnering aan 'n rykdom van kennis en wysheid wat dikwels deur moderne samelewings oor die hoof gesien word, maar wat essensieel is vir 'n volledige begrip van menslike spiritualiteit en welstand.
Verder word Adam’s Calendar in Mpumalanga deur sommige beskou as die oudste mensgemaakte struktuur ter wêreld, wat die moontlikheid opper dat komplekse beskawings veel vroeër in Suider-Afrika bestaan het as wat algemeen aanvaar word. Hierdie antieke terrein, met sy presiese klipformasies wat moontlik vir astronomiese waarnemings gebruik is, daag konvensionele historiese narratiewe uit. Tesame met die Bosman-rotskuns aan die Weskus wat geskrewe geskiedenis voorafgaan, vertel dit 'n verhaal van menslike teenwoordigheid en kreatiwiteit wat duisende jare strek. Die rotskuns bied 'n venster na die leefwêreld, oortuigings en kunsvaardighede van die vroeë inwoners van die streek. Ibrahim se eie woorde eggo hierdie sentiment: "Dit laat jou dink oor waar die lewe begin het, en wat ons verbind met daardie antieke oorsprong van die mensdom."
Die omvang van hierdie geskiedenis is egter dikwels afgeskeep in formele onderwys. Ibrahim en ander kritiseer die onderwysstelsel omdat dit 'n geskiedenis leer wat met Jan van Riebeeck in 1652 begin, en sodoende 'n ryk en komplekse voorkoloniale bestaan ignoreer. Hierdie selektiewe narratief het 'n hele generasie beroof van die kennis van hul ware erfenis en die diepte van hul verbintenis met die land, wat 'n leemte in hul begrip van hulself en hul plek in die wêreld laat. Die herstel van hierdie vergete geskiedenisse is noodsaaklik vir die bou van 'n inklusiewe en volledige nasionale identiteit.
Musiek, Identiteit en Toekoms
Abdullah Ibrahim het onlangs in Kaapstad by die Rooi-restaurant, geleë in die luukse One & Only hotel, dinee geniet, 'n geleentheid wat sy onverbreeklike verbintenis met sy geboortestad onderstreep. Hierdie besoek vind plaas voor sy optrede op Vrydag, 27 Maart, by die Rosies-verhoog tydens die Kaapstad Internasionale Jazzfees, waar sy musiek ongetwyfeld weer die klank van sy lewensreis sal weerspieël. Hy is ook genooi om onder die sterre by die SKA-terrein in die Noord-Kaap op te tree, 'n uitnodiging wat die verband tussen sy musiek en die diepgaande vrae oor die mensdom se oorsprong versterk. Hierdie moontlike optrede in die afgeleë, sterbelaaide landskap sou 'n unieke samesmelting van antieke sterrekunde, moderne wetenskap en tydlose musiek wees. Ibrahim het hieroor gesê: "Dit laat jou dink oor waar die lewe begin het, en wat ons verbind met daardie antieke oorsprong van die mensdom."
Die musikant het 'n merkwaardige staaltjie gedeel oor 'n grensamptenaar wat eens humoristies na 'n dollarbiljet, wat gebruik is om 'n paspoortkwessie op te los, as die 'verlore bladsy' verwys het. Hierdie voorval, moontlik 'n knipoog na sy destydse geboortenaam, Dollar Brand, illustreer die unieke uitdagings en absurde oomblikke wat hy tydens sy lewe in 'n verdeelde land ondervind het. Ibrahim het ook herinneringe opgehaal aan die Star-bioskoop in Distrik Ses, 'n plek wat 'n sentrale rol gespeel het in die vorming van sy musikale bewussyn en sy vroeë blootstelling aan verskeie kulturele invloede, insluitend jazz en Amerikaanse populêre musiek, wat ondanks segregasie hul weg na die gemeenskap gevind het.
Hy het verder vertel van die Amerikaanse sanger Johnny “Cry” Ray se optrede by 'n gesegregeerde vertoning wat uitsluitlik vir nie-wit gehore aangebied is. Sulke ervarings vorm die kern van Ibrahim se begrip van identiteit en die stryd teen ongelykheid, wat sy musiek diep beïnvloed het en dit 'n kragtige instrument vir sosiale kommentaar en hoop gemaak het. Die komende Kaapstad Internasionale Jazzfees, waar Ibrahim sal optree, sal meer as 40 plaaslike en internasionale kunstenaars oor vier verhoë aanbied, wat die ryk diversiteit en wêreldwye impak van jazz vier. Dit is 'n platform waar musiek as 'n verenigende krag dien, wat kulture en mense bymekaar bring. Ibrahim se eie woorde eggo steeds die noodsaaklikheid om hierdie geskiedenisse te begryp: "Ons weet nie van onsself nie. Dit is die probleem." Sy musiek is 'n voortdurende uitnodiging om hierdie dieper waarhede te verken.
